Hôi miệng: nguyên nhân thường gặp và cách xử trí

Hôi miệng hầu hết bắt nguồn từ chính trong khoang miệng: lớp bợn trên lưỡi, mảng bám và vôi răng quanh nướu, hoặc miệng bị khô. Vì vậy phần lớn trường hợp cải thiện khi bạn vệ sinh đúng cách, gồm cả lưỡi và kẽ răng, rồi lấy cao răng định kỳ. Nếu đã làm đều mà mùi vẫn không hết, nguyên nhân có thể nằm ở nướu, ở răng hoặc ngoài khoang miệng, và bạn cần được nha sĩ khám.

Bài này giúp bạn tự phân biệt mùi hơi thở tạm thời với mùi kéo dài, biết mình nên làm gì tại nhà và lúc nào nên đặt hẹn.

Mùi hôi thực sự đến từ đâu?

Mùi khó chịu thường do vi khuẩn trong miệng phân huỷ thức ăn thừa và tế bào bong tróc, tạo ra các hợp chất có lưu huỳnh bay hơi. Nơi vi khuẩn trú ngụ nhiều nhất là những chỗ bàn chải khó chạm tới.

• Mặt lưỡi: lưỡi có nhiều rãnh nhỏ, thức ăn và vi khuẩn dễ đọng lại thành lớp trắng hoặc vàng, nhất là phần gần gốc lưỡi.
• Kẽ răng và rãnh nướu: mảng bám lâu ngày cứng lại thành vôi răng, tạo ra một bề mặt thô để vi khuẩn bám tiếp.
• Nướu viêm, túi nha chu: khi nướu sưng đỏ, dễ chảy máu hoặc đã tạo túi sâu quanh chân răng, mùi thường nặng và dai dẳng.
• Răng sâu lớn, mảnh thức ăn nhét lâu ngày: lỗ sâu to là nơi giữ thức ăn rất tốt.
• Miệng khô: nước bọt giúp rửa trôi và làm sạch tự nhiên. Ngủ há miệng, uống ít nước, dùng một số loại thuốc hay hút thuốc lá đều làm miệng khô hơn.

Thức ăn có mùi mạnh như tỏi, hành, sầu riêng hay mắm tôm cũng để lại mùi, nhưng mùi này thường hết sau vài giờ và không phải là bệnh.

Tự kiểm tra tại nhà trong ba phút

Chúng ta thường quen với mùi của chính mình nên khó tự đánh giá. Hãy thử vài cách đơn giản dưới đây.

1. Dùng chỉ nha khoa ở vùng răng hàm, kéo chỉ ra rồi ngửi. Mùi nặng gợi ý có mảng bám giữa các răng.
2. Soi gương xem mặt lưỡi. Lớp bợn dày, màu trắng ngà hoặc vàng ở phần sau lưỡi là dấu hiệu nên vệ sinh lưỡi kỹ hơn.
3. Nhìn đường viền nướu: sưng, đỏ sẫm, chảy máu khi chải răng là dấu hiệu viêm.
4. Nhờ một người thân đáng tin nhận xét thẳng thắn, vì đôi khi người ngoài thấy rõ hơn bạn.

Kết quả này chỉ để bạn định hướng, không phải chẩn đoán. Nha sĩ mới là người đánh giá được tình trạng nướu, vôi răng và răng sâu.

Cách xử trí hiệu quả tại nhà

Làm sạch đúng chỗ

Đánh răng hai lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng hai phút, bằng kem có fluoride và bàn chải lông mềm. Sau đó chải nhẹ mặt lưỡi từ trong ra ngoài, không cần ấn mạnh vì lưỡi dễ trầy và đau. Dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ mỗi ngày một lần, tốt nhất vào buổi tối trước khi ngủ.

Giữ miệng đủ ẩm

Uống nước đều trong ngày thay vì chỉ uống khi khát. Nhai kẹo cao su không đường có thể kích thích tiết nước bọt, nhưng chỉ là biện pháp hỗ trợ. Nếu bạn ngủ hay há miệng hoặc ngạt mũi kéo dài, hãy nhắc nha sĩ hoặc bác sĩ tai mũi họng khi đi khám.

Nước súc miệng dùng thế nào cho đúng?

Nước súc miệng là phần hỗ trợ, không thay cho đánh răng. Một số loại có chất sát khuẩn mạnh chỉ nên dùng ngắn ngày theo hướng dẫn của nha sĩ vì có thể làm ố răng hoặc đổi vị giác tạm thời. Nếu bạn thấy cần dùng nước súc miệng mỗi ngày chỉ để che mùi, đó là tín hiệu nên tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục che đi.

Điều chỉnh vài thói quen

• Bỏ thuốc lá: thuốc lá làm khô miệng, để lại mùi riêng và làm nướu yếu đi.
• Không bỏ bữa sáng quá lâu: ăn uống đều giúp nước bọt hoạt động tốt.
• Thay bàn chải khoảng ba tháng một lần, hoặc sớm hơn khi lông bàn chải đã xoè.
• Vệ sinh hàm giả hoặc khí cụ tháo lắp mỗi ngày nếu bạn đang dùng.

Khi nào hôi miệng cần gặp nha sĩ?

Hôi miệng thoáng qua sau bữa ăn thì không cần lo. Bạn nên đặt hẹn khám nếu:

• Mùi kéo dài hơn hai đến ba tuần dù đã đánh răng, dùng chỉ và chải lưỡi đều.
• Nướu hay chảy máu, sưng, tụt hoặc có vị tanh kim loại trong miệng.
• Răng bắt đầu lung lay hoặc kẽ răng hở dần ra.
• Có lỗ sâu to, răng đau hoặc mủ rỉ ở nướu.
• Lâu rồi bạn chưa cạo vôi răng hoặc chưa khám răng định kỳ.

Trong buổi khám, nha sĩ thường kiểm tra nướu, đo độ sâu rãnh nướu, tìm sâu răng và vôi răng, sau đó làm sạch chuyên sâu nếu cần. Bạn có thể xem danh sách nha khoa tại Quảng Ngãi và chọn nơi thuận đường đi, hoặc đặt câu hỏi cho nha sĩ nếu muốn được định hướng trước khi đến.

Khi nào nên đi khám ngay?

Hãy đi khám sớm nếu hôi miệng đi kèm một trong các dấu hiệu sau: sưng mặt hoặc sưng nướu có mủ, sốt, đau nhức răng dữ dội, khó nuốt hoặc khó há miệng, chảy máu nướu tự nhiên không do đánh răng, hoặc mùi có tính chất rất lạ như mùi trái cây ngọt hắc, mùi khai hay mùi tanh nặng kèm mệt mỏi, khát nhiều. Những biểu hiện này có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc bệnh toàn thân, nên cần được bác sĩ đánh giá kịp thời thay vì tự xử trí tại nhà.

Hôi miệng ở trẻ nhỏ và người lớn tuổi

Ở trẻ em, nguyên nhân thường là thở bằng miệng do viêm mũi, amidan to hoặc dị vật nhỏ kẹt trong mũi, bên cạnh sâu răng và vệ sinh chưa kỹ. Cha mẹ nên hỗ trợ trẻ đánh răng và để ý nếu trẻ ngáy, ngủ há miệng. Ở người lớn tuổi, miệng khô do thuốc, hàm giả vệ sinh chưa tốt và tụt nướu là các lý do hay gặp. Trong cả hai nhóm, một buổi khám tổng quát thường giúp tìm ra hướng xử lý nhanh hơn việc tự thử nhiều loại sản phẩm.

Những điều cần ghi nhớ

• Phần lớn hôi miệng đến từ khoang miệng và có thể cải thiện khi vệ sinh đúng chỗ.
• Lưỡi và kẽ răng là hai vùng hay bị bỏ sót nhất.
• Che mùi bằng kẹo hay nước súc miệng không giải quyết được nguyên nhân.
• Mùi kéo dài kèm nướu chảy máu là lý do chính đáng để đi khám, không phải để ngại.

Nếu bạn còn phân vân mùi hơi thở của mình thuộc loại nào, cứ đặt hẹn một buổi khám răng tổng quát; nha sĩ sẽ cho bạn câu trả lời cụ thể hơn bất kỳ bài viết nào. Bạn cũng có thể đọc thêm về một nguyên nhân hay đi kèm là răng ê buốt hoặc xem cách lên lịch khám định kỳ trong bài khám răng vào lúc nào trong năm.