Tiệt trùng dụng cụ nha khoa: những điều bạn quan sát được khi đi khám

Bạn không cần kiến thức chuyên môn để nhận ra một phòng khám nha khoa có làm đúng quy trình tiệt trùng dụng cụ nha khoa hay không. Nhiều dấu hiệu nằm ngay trong tầm mắt: cách dụng cụ được đóng gói, nhân viên thay găng tay thế nào, bề mặt ghế có được lau giữa hai bệnh nhân không. Bài này đi theo trình tự một buổi hẹn để bạn biết nên nhìn gì và nên hỏi gì, với thái độ lịch sự chứ không soi mói.

Đây là hướng dẫn quan sát chung của ban biên tập, không phải đánh giá về một phòng khám cụ thể nào và cũng không thay cho việc kiểm tra của cơ quan quản lý.

Vì sao tiệt trùng dụng cụ nha khoa quan trọng với người đến khám?

Trong nha khoa, nhiều thủ thuật tiếp xúc với máu và nước bọt. Nếu dụng cụ không được làm sạch và tiệt trùng đúng cách, nguy cơ lây nhiễm có thể xảy ra giữa các bệnh nhân. Vì vậy các hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn của ngành đều yêu cầu quy trình bài bản: làm sạch, đóng gói, tiệt trùng, bảo quản và kiểm tra. Phần lớn công đoạn diễn ra ở phía sau, nhưng bạn vẫn quan sát được những dấu hiệu ở phía trước.

Cần phân biệt hai khái niệm: làm sạch/khử khuẩn chỉ giảm bớt vi sinh vật, còn tiệt trùng nhằm loại bỏ hoàn toàn vi sinh vật có khả năng gây bệnh trên dụng cụ. Dụng cụ xâm lấn thường cần tiệt trùng, thường bằng nồi hấp áp suất.

Lúc bạn bước vào phòng chờ

• Phòng có sạch, ít mùi lạ, thùng rác có nắp và được dọn thường xuyên không?
• Có nước rửa tay hoặc dung dịch sát khuẩn tay cho khách không?
• Quy trình đón tiếp có hỏi bạn về bệnh nền, dị ứng, thuốc đang dùng không? Đây là dấu hiệu của một quy trình có kiểm soát.

Phòng chờ đẹp chưa nói lên tất cả, nhưng sự sạch sẽ nhất quán thường phản ánh nếp làm việc chung của cả cơ sở.

Khi bạn ngồi lên ghế khám

Bề mặt và vật dụng dùng một lần

Tay vịn, đèn, khay đặt dụng cụ thường được lau sát khuẩn hoặc phủ lớp bảo vệ dùng một lần giữa hai bệnh nhân. Ly súc miệng, ống hút nước bọt, áo choàng hoặc khăn che ngực nên là loại dùng một lần hoặc được thay mới cho bạn.

Găng tay, khẩu trang, kính bảo hộ

Nha sĩ và trợ thủ nên rửa tay hoặc sát khuẩn tay, rồi đeo găng mới trước khi khám cho bạn. Nếu họ chạm vào đồ vật khác như điện thoại hay hồ sơ rồi tiếp tục thao tác trong miệng bạn mà không thay găng, đó là điểm đáng chú ý.

Dụng cụ được lấy ra thế nào?

Dụng cụ đã tiệt trùng thường nằm trong túi hoặc bao kín, có băng chỉ thị đổi màu và ghi ngày. Mở bao ngay trước mặt bạn là cách rất rõ ràng để bạn yên tâm. Kim tiêm, lưỡi dao và ống thuốc tê nên được lấy mới và bỏ sau khi dùng đúng nơi quy định.

Tay khoan và đầu dụng cụ

Tay khoan là dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với miệng. Theo hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn chung của ngành, tay khoan cần được làm sạch và tiệt trùng sau mỗi bệnh nhân, không chỉ lau bề mặt bên ngoài. Bạn có thể hỏi nhẹ nhàng xem tay khoan của mình được xử lý thế nào, nhiều nơi có khu vực riêng để việc này.

Nếu có dịp nhìn khu tiệt trùng

Nhiều phòng khám có khu vực tách riêng để rửa, đóng gói và hấp dụng cụ, thường có nồi hấp. Một khu tiệt trùng bài bản có đường đi một chiều: dụng cụ bẩn vào một đầu, dụng cụ sạch ra đầu kia, không để lẫn. Không phải phòng khám nào cũng cho khách vào xem, và đó là bình thường vì lý do an toàn. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể hỏi nhân viên mô tả ngắn gọn quy trình, hoặc xem nhật ký hấp nếu cơ sở sẵn lòng chia sẻ.

Những câu hỏi lịch sự có thể đặt

1. Dụng cụ hôm nay của tôi được tiệt trùng bằng cách nào ạ?
2. Mình có thể mở bao dụng cụ trước mặt tôi không?
3. Kim tiêm và lưỡi dao có phải loại dùng một lần không?
4. Tay khoan được xử lý thế nào giữa hai bệnh nhân?

Cách hỏi quan trọng hơn nội dung hỏi. Giọng tò mò, tôn trọng thường nhận lại câu trả lời cởi mở. Phòng khám làm đúng quy trình sẽ coi đó là một câu hỏi bình thường và không khó chịu.

Với trẻ nhỏ và người có bệnh nền

Trẻ em thường hay cựa quậy, ngậm tay hoặc chạm vào khay dụng cụ, nên cha mẹ nên để ý phòng khám có khu vực và cách xử lý riêng cho trẻ không, chẳng hạn dụng cụ mới cho từng bé và nhân viên nhắc trẻ không chạm vào khay. Người cao tuổi hoặc người có bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim, suy giảm miễn dịch dễ bị nhiễm trùng hơn, nên càng cần chú ý vô trùng và cần khai báo đầy đủ tình trạng sức khoẻ trước khi làm thủ thuật.

Phần việc của bạn để buổi hẹn an toàn hơn

Vô trùng không chỉ là việc của phòng khám. Bạn cũng góp phần bằng cách đánh răng trước khi đến, khai báo trung thực về bệnh nền và thuốc đang dùng, và nói ngay nếu thấy khó chịu trong lúc điều trị. Nếu có vết thương hở trong miệng hoặc bệnh truyền nhiễm, hãy báo để nhân viên chuẩn bị phù hợp; điều này giúp bảo vệ cả bạn và những người đến sau.

Dấu hiệu cần lưu ý

• Dụng cụ để sẵn trên khay hở, không có bao gói hay dấu hiệu tiệt trùng.
• Găng tay không được thay giữa hai người hoặc dùng lại.
• Từ chối hoặc né tránh hoàn toàn khi bạn hỏi lịch sự về quy trình.
• Bề mặt ghế còn dấu vết của bệnh nhân trước.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để kết luận. Nhưng nếu thấy nhiều dấu hiệu cùng lúc, bạn nên cân nhắc lại việc có tiếp tục ở đó hay không. Việc này cũng giúp ích khi bạn viết nhận xét về sau, như đã nói trong bài cách viết đánh giá nha khoa hữu ích.

Khi nào nên đi khám ngay sau một buổi nha khoa?

Sau điều trị, nếu bạn thấy sốt, sưng đau tăng dần, chảy máu không cầm hoặc có triệu chứng bất thường khác trong vài ngày, hãy liên hệ lại nha sĩ ngay, đừng chờ. Nếu bạn có bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim, hoặc đang dùng thuốc chống đông, hãy luôn báo trước khi làm thủ thuật. Còn nếu bạn lo lắng về nguy cơ lây nhiễm sau một thủ thuật xâm lấn, bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm phù hợp.

Đưa tiêu chí vô trùng vào cách chọn nha khoa

Khi so sánh các phòng khám, hãy coi vô trùng là một tiêu chí ngang với giá và tay nghề. Bạn có thể bắt đầu từ danh sách nha khoa trên danh bạ, đọc hồ sơ, xem nhận xét của người dùng rồi tự quan sát khi đến. Nếu muốn biết nha sĩ trực tiếp điều trị có thông tin hành nghề rõ ràng hay không, xem thêm bài kiểm tra chứng chỉ hành nghề của nha sĩ.

Một buổi khám thoải mái bắt đầu từ cảm giác yên tâm. Hỏi và quan sát là quyền của bạn, và những nơi làm việc bài bản thường đón nhận điều đó như một phần của dịch vụ.